RORUM

Háskóli Íslands

Einstakt botndýrasafélag við suðurströnd Íslands

Vegna fyrirhugaðrar efnistöku fram af Landeyja- og Eyjafjallasandi voru tekin sýni til að kanna botndýralíf á efnistökusvæðinu. Niðurstöður sýna  einstakt samfélag hryggleysingja á botni. Sýni voru tekin á 65 stöðvum á 82 km löngu svæði framaundan  ströndinni. Vestan Markarfljóts var svæðið 72 km2 og austan Markarfljóts 47 km2. Burstaormurinn Spiophanes bombyx fanst á 97 % stöðva og Nephtys ciliata á 92 % stöðva. Þessar tvær tegundir eru því ríkjandi á svæðinu. Pungrækjan Eudorella emarginata fannst á 68% stöðva og Echiura ormar á 62%. Aðrar tegundir; burstaormar, samlokur, krabbadýr og ígulker koma fyrir á 2 – 61 % stöðva, en ekki er hægt að sjá hvort  ákveðnar tegundir eða flokkunareiningar skeri sig úr í fjölda. Algengasta samlokan er halloka (Macoma calcarea) 33% og síðan pétursskel (Parvicardium pinnulatum) 23%. Ígulkerið Echinocardium sp. var áberandi, fanst á 17% stöðva. Burstaormurinn (Sthenelais limicola) vakti líka athygli, enda ekki algengur. Það sem gerir niðurstöðurnar sérstakar er samfélagsgerðin, sem ekki hefur sést áður. Hér er um mjög stórt svæði að ræða þar sem aðeins fundust  42 tegundir, eða  4-16 tegundir, að meðaltali 10, á hverri sýnatökustöð. Ennfremur sýnir skyldleikagreining að allar stöðvar voru mjög svipaðar og ekki hægt að greina skiptingu eftir svæðum, nema  að stöðvar vestan Markarfljóts sýndu aukinn skyldleika við hvora aðra en lægri skyldleika við stöðvar austan fljótsins. Sama á við um stöðvarnar austan Markarfljóts. Hér er um að ræða áhugaverða niðurstöðu í ljósi hve stórt svæðið er og einsleit samfélagsgerðin er.

The main goal of the project is to define and explain invertebrate societies on the ocean floor and dynamic changes close to aquaculture farms and how these societies re-establish themselves during fallowing.  The research question is whether the first invertebrate species that return to an impacted habitat will have a direct influence on species that arrive later.

Our hypothesis suggests that a correlation is between the number of individuals of certain species and level of impact and that the results do not automatically apply to nearby farming areas. 

Uppsöfnun lífræns efnis undir sjókvíum hefur áhrif á botndýralíf. Með því að mæla breytingar á styrk lífrænna efna og rannsaka breytingar í samfélögum hryggleysingja á botni fást nákvæmar upplýsingar um bein áhrif fiskeldis á umhverfið.

Sjáðu raungögn um styrk lífrænna efna og áhrif þeirra á botndýrasamfélög 

Uppsöfnun lífræns efnis undir sjókvíum hefur áhrif á botndýralíf. Lífrænt kolefni (TOC), köfnunarefni (TN), fosfór (TP) og oxunargildi (ORP) er mælt til að fylgjast með breytingum. Samspil efnamælinga og breytinga í samfélögum botndýra gefur því mjög skýra mynd af stöðu lífríkisins á hverjum tíma. Þessar upplýsingar eru forsenda þess að starfrækja fiskeldi í sátt við umhverfið. Vöktun á umhverfisþáttum fer fram á þremur mismunandi tímum í eldisferlinu: Áður en eldi hefst á eldissvæði til að meta hvert grunn ástandið er á eldissvæði (grunn sýnatökur). Þegar eldi hefur náð 75% af leyfilegum lífmassa eldissvæðis (hámarkssýnatökur). Þegar hvíldartíma eldissvæði líkur, venjulega 3 mánuðum eftir að slátrun líkur (hvíldarsýnatökur).

Þátttakendur í verkefninu eru eldisfyrirtækin Ice Fish Farm á Austfjörðum ARNARLAX, ÍS 47, HÁBRÚN og HÁAFELL á Vestfjörðum.

Vefsíðan Botndýr

Verkefnið er samstarfsverkefni 24 háskóla, rannsóknastofnana og fyrirtækja og miðar að því að vernda og endurheimta vistkerfi sjávar, koma í veg fyrir og vinna gegn mengun sjávar ásamt því að vinna að uppbyggingu sjálfbærs kolefnislauss blás hagkerfis.

Hér er um gríðarlega stórt og flókið verkefni þar sem RORUM mun vinna náið með Tækniháskólanum í Danmörku (DTU Aqua).

Áhersla RORUM verður á ágengar tegundir, en nú er farið að bera mjög á hnúðlaxi í íslenskum ám sem hætta getur verið á að hafi neikvæð áhrif á vistkerfi ánna.

RORUM og DTU munu í verkefninu beita nýjustu erfðatækni í umhverfisrannsóknum, þar sem notast verður við svokallað „umhverfis erfðaefni“ (environmental DNA, eDNA) til að nema hnúðlax, bæði nálægt árósum sem og í völdum ám.

Enn fremur verður notað í verkefninu sjálfvirk umhverfissöfnunarvél (Environmental Sampling Processor, EPS) sem getur síað sjó/vatn, einangrað erfðaefnið og magngreint hnúðlax.

Með þessu móti mun verkefnið skila mikilvægum upplýsingum um göngur hnúðlaxa.

Verkefnisstjóri er Dr. Þorleifur Ágústsson fiskalífeðlisfræðingur, en hann hefur átt samstarf við Prófessor Einar Eg. Nielsen hjá DTU Aqua um árabil.

https://www.bb.is/2023/12/isafjordur-eyrarklafur-i-umhverfismat/

Vöktun á umhverfisáhrifum þess er mikilvægt bæði út frá sjónarmiðum eldisfyrirtækja sem og umhverfisins.

Þó svo að þetta tiltekna verkefni hafi einungis staðið í tvö ár hefur verkefnastjóri unnið að slíkum verkefnum síðan árið 2017 og hefur því skapast mikil reynsla og þekking innan raða RORUM.

Skýrsla um fyrra rannsóknarár

Skýrsla um annað rannsóknarár

Með því móti gefst almenningi tækifæri á að sjá hvernig lífríkið á sjávarbotni er á hverjum tíma og hvernig lífríkið bregst við framkvæmdum, s.s. fiskeldi.

Vefsíðan fer í loftið innan skamms!

Steinar Bragi mun vinna vefsíðuna og bætast í hóp vísindamanna RORUM. 

Steinar Bragi Sigurðarson lauk BSc prófi í Tölvunarfræði frá Háskólanum í Reykjavík 2014 og hóf meistaranám með áherslu á Gagnavísindi og Gervigreind í Hollandi. Steinar hefur starfað sem vefforritari hjá ýmsum sprotafyrirtækjum og stærri hugbúnaðarfyrirtækjum unanfarinn áratug.

Verkefnið hefur það að markmiði að gera vefsíðu sem sýnir samfélög hryggleysingja á hafsbotni á ákveðnum stað á mismunandi tíma.

Aukning koltvísýring (CO2) í andrúmslofti hefur margvíslegar breytingar í för með sér sem einu nafni eru nefndar loftslagsbreytingar. Meðal þeirra breytinga sem verða er að  sjórinn hitnar og súrnar, þ.e. sýrustig (pH) sjávar lækkar.

Náttúrlegar sveiflur eru miklar í vistkerfum sjávar, en með loftlagsbreytingum má búast við varanlegum breytingum.

Á sjávarbotni eru fjölbreytt samfélög hryggleysingja, sem er hægt að skilgreina með tegundum dýra í hverju samfélagi og hlutfallslegum fjölda einstaklinga. Þessi samfélög hryggleysingja eru stöðugt að breytast, dýrategundum fækkar eða fjölgar á víxl.

Á vefsíðu verkefnisins, https://fjolbreytt.is, er samfélögunum lýst á myndrænan hátt, með því að sýna hvaða tegundir eru til staðar á hverjum tíma og hlutfallslegum fjölda einstaklinga innan tegundar.

Gögn sem eru notuð eru í verkefninu eru frá því, a) áður en fiskeldi hefst á því svæði, b) í 200 metra fjarlægð eða meira frá fiskeldissvæði sem hefur verið hvílt í nokkra mánuði og c) í 1000 metra fjarlægð frá næsta fiskeldissvæði.

Birtar eru myndir af samfélögunum frá mismunandi árum og þannig hægt að sjá á vefsíðunni hvernig samfélögin breytast frá ári til árs. Jafnframt er sýndur meðalfjöldi einstaklinga einstakra tegunda á hverjum tíma og þannig má sjá hvernig fjöldi einstaklinga viðkomandi tegundar breytist frá ári til árs.

Með því að skoða samfélög botndýra frá ári til árs og fjölda einstaklinga einstakra dýrategunda, má sjá hvort breytingar virðast tilviljunarkenndar eða hvort um leitni  sé að ræða. Breytingar geta orðið á ákveðnum þáttum samfélaga eins og tegundasamsetningu eða fjölda eða hlutfallsegum fjölda einstaklinga einstakra tegunda.

Verða varanlegar breytingar á botndýrasamfélögunum, þannig að t.d. ákveðnar tegundir hverfi, eða að aðrar tegundir komi til að vera, eru þær breytingar líklega vegna breytinga á umhverfisþáttum í sjónum  sem hugsanlega má rekja til loftslagsbreytinga (hærri hiti og lægra sýrustig í sjónum).

Það þarf þó að taka það fram að þau gögn sem sýnd eru á síðunni segja ekki um það hvort breytingar á tegundasamsetningu og fjölda botndýra séu rakin til loftslagsbreytinga.

Vefsíðuna má skoða hér